Tôi ghét những buổi sáng hoàn hảo. Vì chúng chẳng bao giờ tồn tại. Và thị trường stablecoin, với vẻ ngoài trật tự, cũng chẳng khác gì.
Hãy nhìn vào bức tranh 'toàn cảnh' mà a16z vừa vẽ ra: 7.59 tỷ đô la giao dịch qua thẻ thanh toán crypto mỗi tháng. 900 triệu giao dịch. Tăng trưởng 2.5 lần so với năm ngoái. Con số nào cũng đẹp. Nhưng tôi, với tư cách là một kỹ sư quản trị DAO đã sống sót qua mùa hè ICO 2017, mùa hè DeFi 2020 và cả mùa đông 2022, tôi biết rằng vẻ đẹp thường che giấu những vết nứt sâu nhất.
Bối cảnh: Cuộc chơi ba người
Thẻ thanh toán crypto là cầu nối giữa thế giới on-chain và hệ thống Visa/Mastercard. Người dùng nạp stablecoin, quẹt thẻ, và phía sau là một chuỗi các bước: stablecoin bị khóa, một bên trung gian (card issuer) kích hoạt thanh toán qua Visa, và người bán nhận được tiền pháp định. Toàn bộ quá trình này, về mặt lý thuyết, là một 'lớp trừu tượng' tuyệt vời: người dùng không cần biết đến blockchain, chỉ cần thấy số dư giảm.
Nhưng câu chuyện thực sự nằm ở phía sau. Nó là cuộc chiến giữa ba nhóm: stablecoin, settlement chain (chuỗi thanh toán), và card issuer. Và dữ liệu mới nhất từ a16z cho thấy một sự thật phũ phàng: không phải ai cũng thắng.
Phần lõi: Sự trỗi dậy của đồng Đô la và cái chết của đồng Euro
Đây là điểm gây sốc nhất. Chỉ một năm trước, EURe (một stablecoin euro) chiếm 88% thị trường thẻ thanh toán crypto. Hãy tưởng tượng: gần như toàn bộ dòng tiền chảy qua thẻ đều bằng euro. Đó là giấc mơ của những người theo chủ nghĩa 'phi tập trung hóa đồng đô la'. MiCA, khung pháp lý của châu Âu, được kỳ vọng sẽ đẩy mạnh điều này.
Nhưng thực tế thì sao? Hôm nay, EURe chỉ còn 2%. Từ 88% xuống 2%. Đó không phải là một sự sụt giảm, đó là một sự sụp đổ.
Trong khi đó, USDC (đồng đô la) vươn lên chiếm 58%, và USDT chiếm 26%. Tổng cộng, đồng đô la kiểm soát 84% thị trường thanh toán crypto. Điều này có nghĩa là: bất chấp mọi lời hứa về một thế giới đa tiền tệ, thực tế cho thấy thanh toán crypto đang trở thành một 'đường ống đô la' thuần túy.
Tại sao lại có sự đảo ngược ngoạn mục này? Nó không chỉ do 'sức mạnh của đồng đô la'. Nó là một bài học về sự thất bại của chiến lược. EURe gắn chặt với chuỗi Gnosis. Khi Gnosis mất dần thị phần (từ 88% (ước tính) xuống còn 2%), EURe cũng chết theo. Sự phụ thuộc vào một chuỗi duy nhất là một canh bạc. Và khi thị trường chọn các chuỗi khác như Optimism (29%), Solana (19%) và Base (19%), EURe đã không thể theo kịp.
Cuộc chiến thanh toán: Ai là người thực sự nắm quyền?
Câu chuyện về các chuỗi thanh toán cũng thú vị không kém. Optimism và Base, hai thành viên của hệ sinh thái OP Stack, chiếm tổng cộng 48% thị phần. Điều này cho thấy sức mạnh của một 'hệ điều hành' thống nhất. Nhưng điểm mấu chốt không nằm ở công nghệ, mà nằm ở một câu hỏi khó chịu: Dữ liệu này có thực sự đáng tin cậy?
Đây là 'Contrarian Angle' của tôi. Dự án lớn nhất, RedotPay, chiếm một phần đáng kể trong 7.59 tỷ đô la, nhưng theo báo cáo, họ không thực hiện thanh toán on-chain một cách xác định. Nói cách khác, họ có thể đang ghi nhận các giao dịch off-chain, rồi sau đó mới batch lên chain. Nếu điều này đúng, thì một phần đáng kể của 'thị trường thanh toán crypto' thực chất chỉ là một cuốn sổ cái tập trung, được khoác lên mình lớp áo 'crypto'. Con số 7.59 tỷ đô la có thể bị thổi phồng lên 15-25%.
Hãy nghĩ về điều này: một 'crypto card' mà không thực sự thanh toán trên chain. Nó giống như một quán cà phê 'organic' nhưng lại dùng hạt cà phê rang công nghiệp. Nó vẫn phục vụ cà phê, nhưng 'linh hồn' của nó đã mất.
Takeaway: Tầm nhìn tiến bộ
Thị trường stablecoin đang đi ngang, nhưng bên trong nó là một cuộc tái cấu trúc dữ dội. Sự thống trị của đồng đô la, sự sụp đổ của đồng euro, và sự thiếu minh bạch của các 'ông lớn' là những tín hiệu rõ ràng. Chúng ta đang chứng kiến sự ra đời của một 'bộ xương' mới cho hệ thống thanh toán toàn cầu, nhưng bộ xương này vẫn được nắn bởi những bàn tay cũ: Visa, Circle, và các công ty fintech tập trung.
Câu hỏi đặt ra không phải là 'liệu crypto có thay thế Visa không?'. Câu hỏi là: 'Chúng ta đang xây dựng một thế giới phi tập trung, hay chỉ đơn giản là tạo ra một phiên bản nhanh hơn, rẻ hơn của thế giới cũ, với những điểm yếu cũ được che đậy bằng code?'
Một buổi sáng hoàn hảo không tồn tại. Nhưng một buổi sáng mà chúng ta có thể nhìn thấy rõ ràng những vết nứt, và bắt đầu sửa chữa chúng, thì xứng đáng để thức dậy.
