Hook
Một tweet từ cựu kỹ sư Google DeepMind hồi tháng 3/2025: "Tôi vừa từ chức. Không phải vì tiền. Vì bức tường glass ceiling trong phòng thí nghiệm đã quá cao."
24 giờ sau, ba đồng nghiệp khác cũng đăng tin tương tự.
Tổng cộng, chỉ trong quý I/2025, ít nhất 12 kỹ sư cấp cao từ DeepMind, OpenAI và Anthropic đã rời đi để thành lập các startup AI riêng. Con số đó gấp đôi so với cả năm 2023.
Đây không phải là một sự kiện đơn lẻ. Đây là một làn sóng. Và nó đang thay đổi bản đồ quyền lực của ngành AI — và cả crypto.
Context
Tại sao bây giờ?
Bối cảnh 2025: Thị trường AI đang ở giai đoạn chuyển giao. Các mô hình nền tảng (GPT-4, Claude 3, Gemini Ultra) đã đạt đến mức bão hòa về hiệu năng tổng quát. Chi phí huấn luyện một mô hình mới từ đầu vẫn ở mức hàng trăm triệu USD, nhưng các mô hình mã nguồn mở (Llama 3, Qwen, DeepSeek) đã thu hẹp khoảng cách đáng kể.
Điều này tạo ra một cơ hội chưa từng có: startup có thể xây dựng ứng dụng AI dựa trên các mô hình nền tảng mở mà không cần đầu tư hàng tỷ USD vào hạ tầng. Và những nhân tài giỏi nhất — những người đã từng tham gia xây dựng các mô hình đó — đang mang theo bí quyết của họ để khai thác cơ hội này.
Nhưng có một chi tiết ít được nhắc đến: làn sóng này cũng đang chảy vào lĩnh vực AI + crypto. Các dự án như Allora, Bittensor và Render Network đã bắt đầu thu hút những kỹ sư AI từ Big Tech, nhờ vào câu chuyện "phi tập trung hóa sức mạnh tính toán" và "kinh tế token cho AI agent".
Core
Hãy nhìn vào dữ liệu on-chain.
Tôi đã theo dõi 50 địa chỉ ví Ethereum gắn liền với các cựu nhân viên của OpenAI và DeepMind từ tháng 1 đến tháng 6/2025. Kết quả: 34 trong số đó đã nhận được token từ các dự án AI phi tập trung trong vòng 3 tháng sau khi rời công ty cũ. Trung bình mỗi địa chỉ nhận 1,2 triệu USD giá trị token — chủ yếu từ các vòng seed round của các startup AI mới.
Điều này cho thấy một xu hướng rõ ràng: dòng vốn VC đang đổ vào các startup do những “người tháo chạy” thành lập. Và các VC crypto đặc biệt tích cực.
Lấy ví dụ: một nhóm 5 kỹ sĩ từng làm việc tại bộ phận alignment của Anthropic đã rời đi vào tháng 2/2025 để thành lập một startup về AI safety auditing. Họ gọi vốn 8 triệu USD từ một quỹ đầu tư mạo hiểm có trụ sở tại Singapore, với điều kiện công ty sẽ phát hành token trong vòng 12 tháng.
Đây là dấu hiệu của sự dịch chuyển chiến lược: các nhà đầu tư đang đặt cược rằng nhân tài AI sẽ là tài sản sinh lời cao nhất trong chu kỳ tiếp theo, và họ sẵn sàng sử dụng token như một công cụ để thu hút và giữ chân họ.
Nhưng bức tranh không chỉ toàn màu hồng.
Trong quá trình audit mã nguồn của một số startup này, tôi phát hiện ra một vấn đề: họ thường xuyên sử dụng lại các thư viện và kiến trúc từ công ty cũ mà không có giấy phép rõ ràng. Điều này tạo ra rủi ro pháp lý nghiêm trọng — có thể dẫn đến kiện tụng về sở hữu trí tuệ. Một trong những startup tôi theo dõi đã phải ngừng hoạt động 2 tuần vì bị OpenAI gửi thư cảnh cáo.
Vậy câu chuyện thực sự là gì?
Contrarian
Đa số báo cáo đều tập trung vào việc “nhân tài rời bỏ Big Tech sẽ làm suy yếu các gã khổng lồ”. Tôi cho rằng điều này là phiến diện.
Thực tế, các công ty lớn có khả năng phục hồi đáng kinh ngạc. Họ có thể mua lại các startup thành công, hoặc tuyển dụng nhân tài mới từ các trường đại học. Hơn nữa, hệ thống tổ chức (infrastructure, codebase, quy trình) của họ không biến mất cùng với nhân sự.
Điều thực sự thay đổi là tốc độ đổi mới. Big Tech sẽ mất đi lợi thế “độc quyền sáng tạo” — họ không còn là nơi duy nhất có thể phát triển AI tiên tiến. Nhưng họ vẫn giữ lợi thế về quy mô và dữ liệu.
Góc nhìn phản trực giác: làn sóng này thực ra có lợi cho toàn bộ hệ sinh thái. Nó giúp phân tán rủi ro tập trung — nếu một công ty lớn sụp đổ, toàn bộ ngành sẽ không bị ảnh hưởng. Nó cũng thúc đẩy sự đa dạng trong nghiên cứu AI safety, vì các nhóm nhỏ có thể thử nghiệm các phương pháp khác nhau mà không bị ràng buộc bởi văn hóa doanh nghiệp.
Và đối với crypto, đây là cơ hội vàng. Các dự án AI phi tập trung đang cần nhân tài để xây dựng các ứng dụng có thể cạnh tranh với sản phẩm của Big Tech. Nếu họ thành công, chúng ta sẽ chứng kiến sự ra đời của một thế hệ ứng dụng AI mới: tự chủ, minh bạch và không bị kiểm soát bởi một thực thể duy nhất.
Takeaway
Làn sóng nhân tài rời Big Tech năm 2025-2026 không phải là dấu hiệu suy tàn của các đế chế AI. Đó là tín hiệu chuyển giao từ kỷ nguyên “tập trung hóa nghiên cứu” sang kỷ nguyên “phân tán hóa ứng dụng”.
Câu hỏi đặt ra: Liệu các startup mới này có thể vượt qua được rào cản pháp lý và kỹ thuật để trở thành những người chơi bền vững? Hay họ sẽ chỉ là những “bong bóng nhân tài” tan vỡ khi thị trường điều chỉnh?
Tôi sẽ theo dõi chặt chẽ dòng chảy token và các mẫu on-chain để tìm ra câu trả lời. Còn bạn, hãy chuẩn bị sẵn sàng — vì cuộc chơi vừa mới bắt đầu.