Rarible lên Solana: Kẻ ngoại đạo đang cố đào vàng trong một mỏ đã có chủ
Ngày 8 tháng 8 năm 2025, The Defiant phát đi tin: Rarible chính thức hỗ trợ mạng Solana. Kèm theo đó là thông báo về bộ sưu tập đầu tiên tên Claynosaurz, lời hứa hẹn “sẽ có thêm nhiều dự án hơn trong vài tuần tới”, và một ghi chú về việc đội ngũ đã trải qua “rất nhiều cuộc test và gọi cộng đồng”. Với phần lớn thị trường, đây chỉ là một bản tin thường nhật trong bối cảnh NFT vẫn đìu hiu sau nhiều năm hạ nhiệt. Nhưng tôi nhìn thấy một thứ khác đang diễn ra bên dưới hàng chữ kia.
Tôi đọc xong dòng tin, khẽ nhếch mép. ICO 2017: bài học đầu tiên, đắt nhất. Năm đó tôi 25 tuổi, đổ 2.000 USD vào Status sau khi đọc một whitepaper viết khá hoa mỹ về “cổng thông tin phi tập trung”. Tôi đã thắng, thắng thật, nhưng bài học đọng lại không phải là con số lợi nhuận. Đó là việc thị trường có thể đẩy bất cứ thứ gì lên bất chấp nền tảng kỹ thuật mỏng manh đến mức nào. Giờ đây, khi Rarible làm một nước đi mà ai cũng gọi là “mở rộng sang Solana”, tôi lại thấy cùng một thứ xưa cũ: một câu chuyện mới, dán trên một khung cửa cũ, ở một ngôi chợ đã đổi chủ.
Trước khi bàn về việc Rarible lên Solana, phải nói rõ bối cảnh. Rarible không phải một kẻ mới. Nền tảng này ra đời năm 2020, từng là một trong hai cái tên lớn nhất của NFT trên Ethereum cùng với OpenSea. Họ có một đội ngũ khá thực dụng, một quỹ đầu tư đến từ CoinFund, Lightspeed Venture Partners cùng một vài cá nhân tên tuổi, và một cấu trúc lai giữa công ty tập trung với DAO mang tên RARI. Trong giai đoạn DeFi Summer, Rarible từng là nơi in token, listed NFT và khiến giới đầu cơ xôn xao. Nhưng sau đó, cơn bão NFT chuyển hướng.
Về mặt lịch sử, kẻ chiến thắng rõ ràng trong phân khúc market NFT là OpenSea khi ấy. Về phía Solana, Magic Eden và Tensor dần chiếm trọn miền đất này. Blur lại thống trị Ethereum cho các nhà giao dịch chuyên nghiệp. Trong khi đó, Rarible chật vật tìm mình ở đâu giữa một ma trận mà người dùng chạy theo thanh khoản, không chạy theo thương hiệu. Điều Rarible cần không phải là một blockchain nữa, mà là một lý do để một nhà giao dịch Solana rời khỏi Magic Eden. Và bài thông báo kia không hề cho thấy họ có lý do đó.
Câu chuyện kỹ thuật càng cho thấy sự bảo thủ. Rarible giờ đây sẽ đặt chân lên Solana, cộng với Ethereum, Base và MegaETH. Nói cách khác, họ theo đuổi mô hình “multi-chain” như một chiếc la bàn dẫn đường. Nhưng vấn đề không nằm ở việc họ có thể deploy bao nhiêu hợp đồng thông minh, mà là họ duy trì chất lượng và bảo mật trên từng môi trường khác nhau thế nào. Solana không phải EVM. Nó dùng SVM, và mọi công cụ phổ biến trên Ethereum đều cần được viết lại, audit lại, vận hành lại. Kinh nghiệm của tôi trong các lần làm việc với giao thức multi-chain cho thấy mỗi một môi trường mới là một bề mặt tấn công mới. Rarible có thể nói họ “test rất nhiều”, nhưng trong thế giới blockchain, hai chữ “test” không bao giờ thay thế được một chiến lược bảo mật bài bản trên toàn bộ chuỗi.
Một thị trường không còn chỗ cho người bắt chước
Điểm cốt lõi mà tôi muốn khai thác nằm ở mức độ cạnh tranh. Hãy đặt Rarible vào một khung cảnh hiện thực: Magic Eden đã chiếm thị phần Solana NFT nhiều năm, với sản phẩm mượt, cộng đồng trung thành và quan hệ sâu với những dự án hàng đầu như Mad Lads, DeGods. Tensor đứng bên cạnh như một sàn giao dịch chuyên sâu, thu hút trader bằng điểm số, kinh nghiệm tích lũy và thanh khoản cực mỏng. OpenSea vẫn còn cái tên, dù sức hút đã giảm. Giờ thêm một Rarible, một kẻ đến sau với cùng một bộ chức năng: list NFT, mint NFT, có mục “explore”, “minting”, thậm chí có một trang riêng cho kiểu blind box Gacha. Nghe có vẻ là thêm lựa chọn, nhưng thực chất chỉ là thêm tiếng ồn.
Có một định kiến phổ biến rằng “hỗ trợ nhiều chain đồng nghĩa với việc mở ra nhiều đường tăng trưởng”. Tôi không đồng ý. Mở rộng chuỗi không tạo ra thanh khoản. Nó chỉ di chuyển độ phủ của một nền tảng vốn thiếu thanh khoản. Rarible không phải là một gã khổng lồ hút thanh khoản từ mọi phía. Họ là một kẻ nhỏ bé đang cố cầm đèn chạy qua đám đông. Khi bạn chạy trong khu rừng đã có vài thợ săn lớn đứng sẵn, việc bạn giơ thêm một cây đuốc không giúp bạn nhìn thấy con mồi. Nó chỉ giúp bọn thú săn kia thấy bạn sáng rõ hơn.
ICO 2017: bài học đầu tiên, đắt nhất. Tôi từng nghĩ rằng khi một dự án mở rộng sang một hệ sinh thái mới, giá trị sẽ tự khắc cộng dồn. Thực tế cho thấy gần như toàn bộ những dự án mở rộng kiểu đó chỉ để câu kéo người dùng mới khi tăng trưởng nội tại đã chạm đáy. Năm 2017, hàng loạt token ICO hứa hẹn hỗ trợ đa chuỗi. Họ nói về “sự tương tác xuyên chuỗi”, về “cầu nối giữa các nền kinh tế”, rồi cuối cùng họ không xây được một nền kinh tế nào đáng kể. Rarible hôm nay không xấu đến mức như vậy, nhưng mô hình tăng trưởng của họ vẫn dựa trên câu chuyện cũ: “chúng tôi sẽ ở khắp mọi nơi” – dù không có trung tâm nào thực sự mạnh.
Điểm mù mà thị trường đang bỏ qua
Phần lớn nhà quan sát sẽ đánh giá tin này theo hướng: Rarible chọn Solana, vậy thì chắc chắn họ có kế hoạch. Họ sẽ mang theo một lượng người dùng từ Ethereum, từ Base, và từ MegaETH sang Solana. Họ sẽ tạo ra một nút giao thông mới cho thanh khoản xuyên chuỗi. Nhưng tôi cho rằng điều đó bỏ qua một chi tiết quan trọng: Rarible không hề có lợi thế nào đặc biệt khi đặt chân lên Solana.
Thứ nhất, Solana là một hệ sinh thái có biên giới văn hóa rất khép kín. Người dùng NFT trên Solana không cởi mở với một nền tảng từ Ethereum chỉ vì nó có thêm một cái tab mới. Họ đã quen với giao diện của Magic Eden, với tốc độ của Tensor, với các tool và bot phân tích nội bộ. Không có một sự khác biệt nào từ phía Rarible trong thông báo đó cho thấy họ sẵn sàng cạnh tranh bằng sự khác biệt thật sự. Một trang “Gacha” mới? Magic Eden đã thử nghiệm các cơ chế blind box từ lâu. Một mục “exploration”? Tensor có cả bảng xếp hạng realtime. Một bộ sưu tập đầu tiên là Claynosaurz? Dù tên tuổi này có một cộng đồng nhất định, nhưng nó không phải là một “blue chip” đủ mạnh để kéo hàng nghìn người sang một nền tảng mới.
Thứ hai, chúng ta đang nói về một thị trường NFT suy yếu. Từng có thời điểm mọi người tin rằng NFT là cửa ngõ vào metaverse, là văn hóa, là tài sản của tương lai. Giờ đây, phần lớn khối lượng giao dịch là những bộ sưu tập do những cộng đồng nhỏ quay vòng lẫn nhau. Không ít người đã bỏ đi, không ít quỹ đã rút vốn. Trong một thị trường như vậy, việc một nền tảng hạng hai mở rộng sang một hệ sinh thái khác không thực sự mang lại giá trị mới. Nó chỉ làm loãng sự tập trung của chính họ: vốn nhân lực phải chia ra để vận hành nhiều chuỗi, đội ngũ an ninh phải gia tăng bề mặt kiểm tra, và quan hệ đối tác trở nên phân mảnh.
Đây chính là điểm mù. Người ta hay nghĩ “rải trứng ra nhiều giỏ là an toàn”. Nhưng trong thị trường crypto, không có chỗ cho sự an toàn kiểu đó nếu bạn không có một giỏ nào chắc chắn cả. Rarible đang thêm giỏ, không phải vì họ quá mạnh, mà vì họ không chắc chắn giỏ nào còn đứng vững. Nếu Solana bùng nổ, họ có mặt ở đó để kể chuyện. Nếu Ethereum tiếp tục đi xuống, họ vẫn còn Base và MegaETH để cầm cự. Nhưng cầm cự không phải là tăng trưởng.
Góc nhìn phản trực giác: đây là một nước đi phòng thủ, không phải tấn công
Nếu nhìn vào chiến lược thị trường của các sàn giao dịch lớn, bạn sẽ thấy một quy luật: họ chỉ mở rộng sang hệ sinh thái mới khi họ đã nắm chắc một thị trường hiện tại. Coinbase mở rộng sang hàng trăm loại tài sản sau khi đã có một lượng khách hàng khổng lồ dùng Bitcoin và Ethereum. Binance không ngừng thêm chain mới vì họ đã có sàn giao dịch chính quánh đầy thanh khoản. Còn Rarible, một nền tảng có thị phần mờ nhạt, lại chọn đa chuỗi trước khi vững vàng ở bất kỳ một chuỗi nào. Điều đó không thể gọi là chiến lược tấn công. Nó là một hành động phòng thủ. Họ sợ bỏ lỡ.
Điều thú vị không nằm ở việc Rarible lên Solana, mà nằm ở việc họ không có bài toán thanh khoản khả dĩ. Nếu bạn muốn gia nhập một hệ sinh thái đã có hai ông lớn là Magic Eden và Tensor, bạn phải trả giá bằng cách “burn tiền” cho ưu đãi, hoặc bạn phải sở hữu một quyền lực phân phối đặc biệt. Tôi không thấy Rarible có quyền lực đó trong thông báo. Họ chỉ có một thương hiệu cũ, một DAO đã phai màu và một đội ngũ đang cố gạn giữ từng người dùng. Điều này khiến tôi nhớ đến những NFT marketplace đời đầu từng huyền thoại một thời như SuperRare, KnownOrigin, Foundation. Họ sống sót, vẫn hoạt động, nhưng dần trở thành những viện bảo tàng trực tuyến của một thời kỳ đã qua. Rarible có nguy cơ đi vào quỹ đạo tương tự.
Dù vậy, tôi cũng phải công bằng. Việc đặt một chân vào Solana không phải là quyết định ngu ngốc. Solana vẫn là một blockchain có hiệu suất cao, phí rẻ, và cộng đồng developer rất giàu năng lượng. Trong chu kỳ sau này, nếu NFT hồi sinh, rất có thể không phải là NFT tĩnh hình ảnh như năm 2021, mà là NFT gắn liền với game, membership, hoặc các ứng dụng DeFi kết hợp. Khi đó, một nền tảng có mặt sớm trên Solana có thể hưởng lợi. Nhưng vấn đề là “có mặt” không có nghĩa là “chiến thắng”. Có mặt ở Solana không đem lại gì nếu bạn không thể chiếm được một phần trái tim của những nhà giao dịch. Và trái tim thì không thể giành bằng một thông báo PR.
Bài toán vận hành: nhiều chain, nhiều nỗi đau
Tôi từng tham gia audit một giao thức cross-chain có hợp đồng thông minh trên ba môi trường khác nhau. Mỗi lần nâng cấp, họ phải đối mặt với bài toán tương thích, lỗi phiên bản, và những rủi ro phát sinh từ hành vi của người dùng trên từng chain. Không ai nói với bạn rằng một sàn NFT multi-chain sẽ phải duy trì một đội ngũ giám sát an ninh 24/7, một hệ thống theo dõi transaction theo từng môi trường, và một quy trình xử lý lỗi riêng cho từng chain. Nếu một chain gặp sự cố, toàn bộ hệ thống danh tiếng của nền tảng bị ảnh hưởng. Solana từng có lịch sử ngừng hoạt động, dù gần đây đã cải thiện. Nhưng độ ổn định của chain không phải thứ mà một nền tảng bên ngoài có thể kiểm soát.
Chưa kể, với một sàn giao dịch, thanh khoản là tất cả. Người bán muốn ở nơi có nhiều người mua. Người mua muốn ở nơi có nhiều hàng. Vòng tròn đó rất khó phá vỡ nếu bạn không bắt đầu bằng một máy bơm thanh khoản. Rarible hiện không hề công bố bất kỳ chương trình khuyến khích nào trên Solana. Không có pool staking RARI, không có airdrop điểm thưởng, không có ưu đãi phí gas. Thử hỏi một nhà giao dịch đang kiếm điểm Tensor, sau một tháng tích lũy, họ có rời bỏ để sang một sàn mới tinh vi và không có ưu đãi gì không? Tôi nghĩ câu trả lời nằm ở câu ICO 2017: bài học đầu tiên, đắt nhất. Người ta chỉ di chuyển khi có lợi ích vô cùng rõ ràng, còn nếu chỉ có một câu chuyện “mở rộng”, họ sẽ đứng yên.
Giới thiệu về một thứ mà người Rarible không nói
Điều đáng chú ý trong thông báo của Rarible là họ có nhắc đến MegaETH. Đây là một điều kỳ lạ. Vì MegaETH không phải một chain lớn, cũng chưa có hệ sinh thái NFT rõ rệt. Việc hỗ trợ MegaETH ngay từ đầu cho thấy Rarible đang cố gắng chiếm một vị trí tiên phong trong một câu chuyện tương lai. Họ muốn được coi là một nền tảng NFT dành cho những blockchain hiệu năng cao, có thể linh hoạt chạy trên cả EVM lẫn SVM. Nhưng đây là một canh bạc. Nếu MegaETH phát triển, Rarible có thể xuất hiện trong danh sách những người đầu tiên. Còn nếu MegaETH chết, Rarible vừa bỏ công sức xây dựng một cây cầu dẫn đến một hòn đảo hoang. Chiến lược này không sai, nhưng nó cho thấy một nền tảng không còn đủ tự tin để chọn một hướng đi rõ ràng.
Nhìn vào mô hình của Magic Eden, họ cũng từng mở rộng từ Solana sang Ethereum và Bitcoin. Nhưng họ làm điều đó sau khi đã thống trị một thị trường. Rarible làm ngược lại: họ đi tìm thị trường trước, trong khi thị trường của họ vốn đã trống trơn. Một khi bạn không có lõi vững chắc, việc mở rộng chỉ làm lộ ra sự thiếu tập trung. Với một công ty vận hành nền tảng, sự thiếu tập trung là một khoản chi phí chết. Tôi không ngạc nhiên nếu trong quý tới, đội ngũ Rarible phải tăng ngân sách vận hành đáng kể mà không có doanh thu tương ứng. Đây là một quy luật rất cũ trong startup: tăng trưởng bằng mở rộng địa lý hoặc sản phẩm chỉ hiệu quả khi sản phẩm gốc đã có product-market fit. Còn nếu chưa có, bạn chỉ đang đẩy nhanh quá trình kiệt sức.
Đừng nhìn vào tin này như một cú hích
Nhiều người sẽ hỏi: “Thế có nên mua RARI token theo tin này không?” Câu trả lời ngắn gọn của tôi: không vội. Một tin tức mở rộng như vậy hiếm khi tạo ra một sóng tăng bền vững. Nó có thể giúp RARI nhích lên vài phần trăm trong một phiên, rồi sau đó mọi thứ quay lại đúng quỹ đạo vốn có. Điều tôi muốn nhấn mạnh là giá trị của một sàn NFT không đến từ số chain họ hỗ trợ, mà đến từ volume và số lượng người dùng quay lại mỗi ngày. Bạn sẽ không thể đầu tư dựa trên một thông cáo báo chí. Bạn phải theo dõi dữ liệu on-chain sau thông cáo đó.
Cụ thể, tôi sẽ theo dõi bốn thứ trong bốn đến tám tuần tới. Thứ nhất, số lượng bộ sưu tập Solana mới trên Rarible. Nếu họ chỉ thêm Claynosaurz và vài bộ lạ, điều đó nghĩa là không một dự án nhà giàu nào chịu rời Magic Eden. Thứ hai, tổng khối lượng giao dịch từ Solana. Nếu chiếm dưới 10% tổng volume của Rarible, vị thế của họ trên Solana chỉ là vật trang trí. Thứ ba, liệu có chương trình khuyến khích hay airdrop nào không. Không có nghĩa là họ kỳ vọng quá thấp, hoặc ngân sách của họ đã cạn. Thứ tư, liệu họ có dùng MegaETH làm một điểm nhấn để tạo nên câu chuyện tăng trưởng riêng không. Nếu họ chỉ nói mà không có hành động, đừng phí thời gian.
Kết luận của một kẻ từng mắc bẫy câu chuyện
Có một câu nói tôi vẫn hay lặp lại với những nhà đầu tư trẻ: đừng nhìn vào hành động của một dự án, hãy nhìn vào hướng dòng tiền. Rarible lên Solana là một hành động đúng đắn nếu đứng trên góc độ defensive. Nhưng nó không phải là một bước tiến mang tính đột phá. Nó giống như một người chạy bộ trong công viên, thấy đám đông chạy về hướng đông, nên cũng quay đầu chạy theo. Chạy theo không sai, nhưng có thể muộn. Và trong một cuộc đua mà người dẫn đầu đã chạy được nửa quãng đường, bạn chạy theo chỉ để nhìn thấy bụi của họ.
Cuối cùng, tôi chỉ muốn nhắc lại câu nói mà tôi vẫn giữ bên mình suốt tám năm trong ngành: ICO 2017: bài học đầu tiên, đắt nhất. Năm đó tôi tưởng rằng mọi tin tức mở rộng đều là một chất xúc tác. Tôi tưởng rằng một dự án nói đến “thị trường mới” là một dự án có tương lai. Tôi đã kiếm được tiền, nhưng tôi cũng chứng kiến vô số dự án thông báo mở rộng rồi lặng lẽ tàn lụi vì không ai dùng. Con đường của Rarible phía trước rất mờ. Không mờ vì họ chọn Solana. Mờ vì họ chọn Solana khi bản thân họ vẫn chưa trả lời được câu hỏi: tại sao một người dùng mới cần đến họ, thay vì ở lại nơi họ đã quen.
Câu hỏi đó, trong một thị trường NFT vốn đã chật vật tìm người dùng, còn đắt hơn bất kỳ một cú bridge nào.