BIP-110 đang tạo ra hai chuỗi Bitcoin: 59 block im lặng và một nhánh bị bỏ rơi

0:34 sáng UTC ngày 9/8, một điều bất thường đã xuất hiện trên block explorer. Bitcoin không còn là một chuỗi duy nhất. Dữ liệu trực tiếp từ explorer cho thấy chuỗi chính đang giữ vị trí block 961,690, trong khi một nhánh khác — được vận hành bởi các node áp dụng BIP-110 — chỉ dừng lại ở block 961,633. Chuỗi này đã không sản xuất thêm block nào trong suốt 8 giờ 45 phút. Khoảng cách 57 block không phải là một sự chậm trễ mạng thông thường. Đó là một sự chia tách đồng thuận thực sự, xảy ra ngay tại thời điểm Bitcoin bước vào giai đoạn kích hoạt bắt buộc của một đề xuất gây tranh cãi nhất trong nhiều năm qua. Để hiểu vì sao sự chia tách này xảy ra, cần quay lại một chút về cơ chế vận hành của BIP-110. Đề xuất này đặt ra giới hạn đồng thuận tạm thời đối với một số phương pháp nhúng dữ liệu tùy ý vào giao dịch Bitcoin — những thứ thường bị lạm dụng để ghi spam hoặc dữ liệu phi tài chính lên chuỗi. Về bản chất, những người ủng hộ muốn giữ cho blockchain tập trung vào chức năng tiền tệ, trong khi những người phản đối cho rằng việc lọc giao dịch hợp lệ sẽ làm suy yếu tính trung lập của mạng lưới. Nhưng tranh luận triết học là một chuyện, kỹ thuật triển khai lại là chuyện khác. BIP-110 được cài đặt thông qua cơ chế signaling phiên bản bit 4, với ngưỡng kích hoạt 55% — tức cần 1.109 trên tổng số 2.016 block phải bật bit này trong cửa sổ từ block 961.632 đến 963.647. Nếu đạt ngưỡng, chuỗi sẽ chuyển sang trạng thái LOCKED_IN tại độ cao 963.648, và chỉ thực sự ACTIVE sau một chu kỳ điều chỉnh độ khó nữa, tức block 965.664. Nói cách khác, ngay cả khi mọi thứ diễn ra hoàn hảo, các hạn chế giao dịch mới còn cách ít nhất hai giai đoạn nữa mới có hiệu lực. Nhưng điều đang xảy ra không hề tiến gần đến việc kích hoạt. Dữ liệu on-chain không nói dối: toàn bộ 59 block đầu tiên của cửa sổ signaling trên chuỗi chính đều có bit-4 bằng 0. Không một block nào trong số đó mang tín hiệu ủng hộ. Trong khi đó, hai block trên nhánh BIP-110 — được gán cho nhóm đào OCEAN — đều mang tín hiệu cần thiết, và đó là hai block cuối cùng nhánh này sản xuất ra. Tại thời điểm snapshot, còn 1.957 block trong cửa sổ bắt buộc, nhưng kết quả 0/59 đã phác họa một bức tranh rõ ràng: các thợ đào chiếm đa số đang lựa chọn một chiến lược hoàn toàn khác. Hãy nhìn kỹ hơn vào cấu trúc hashrate của chuỗi chính để hiểu chiến lược đó. Trong 59 block mẫu, các block được gán cho Foundry, F2Pool, AntPool, ViaBTC và MARA đều xuất hiện bình thường. Không có sự dịch chuyển đột biến nào của các pool lớn sau khi cửa sổ mở ra. Điều này rất quan trọng vì nó cho thấy đây không phải là một cuộc chiến giành quyền kiểm soát mempool — các nhóm đào lớn tiếp tục khai thác trên chuỗi duy nhất họ công nhận, và chuỗi đó không phải là chuỗi của BIP-110. Việc gán pool trên explorer dựa trên coinbase không thiết lập một chính sách chính thức, nhưng nó phản ánh hành vi thực tế. Điều thú vị hơn là cách các sàn giao dịch phản hồi trong bối cảnh này. Coinbase và Kraken đều công bố trạng thái hệ thống giao dịch Bitcoin của họ hoạt động bình thường trong status feed chính thức. Nhưng đây chính là điểm mù lớn nhất mà thị trường có thể đang bỏ qua. Khi một sàn giao dịch nói "chúng tôi hoạt động bình thường", họ đang ngầm định nghĩa rằng "bình thường" có nghĩa là bám theo chuỗi có Proof-of-Work chiếm ưu thế, tức chuỗi không áp dụng BIP-110. Họ không cần phải tuyên bố lập trường chính trị; họ chỉ cần im lặng để luồng thanh khoản tự nhiên chảy về phía chuỗi có hashrate cao hơn. Đây chính là ứng xử của thị trường vốn: một chuỗi tách ra với 57 block chênh lệch và 8 giờ không có block mới gần như không còn là một ứng viên thanh khoản khả dĩ. Trên thực tế, nó đã bị loại khỏi cuộc chơi ngay từ thời điểm các sàn giao dịch niêm yết trạng thái "bình thường". Nếu bạn nhìn vào lịch sử Bitcoin, hiện tượng này không hoàn toàn mới. Đợt chia tách UASF năm 2017 là một ví dụ điển hình về việc một nhóm nhỏ nắm giữ node có thể tạo ra một thị trường tín hiệu mạnh mẽ. Nhưng có một khác biệt cốt lõi. Năm 2017, các thợ đào đã dịch chuyển hashrate sang nhánh BIP148 rất nhanh chóng để bảo vệ lợi ích kinh tế của họ. Lần này, nhánh BIP-110 chỉ có một thợ đào duy nhất tạo block — OCEAN — và lực lượng còn lại đứng ngoài một cách có chủ đích. Sự im lặng của các pool lớn không phải là một phản ứng kỹ thuật. Đó là một tín hiệu chính trị được mã hóa trong hành động. Họ không muốn mạo hiểm fork ra một chuỗi riêng, cũng không muốn tuyên bố công khai chống lại BIP-110. Họ chỉ đơn giản ngừng bật bit-4, tạo ra kết quả 0/59, để quá trình chết tự nhiên. Và kỹ thuật về phía họ là hoàn hảo: không một khối bất hợp lệ nào được tạo ra trên chuỗi chính. Các node áp dụng BIP-110 nhận được các block chính thống và phải tự mình từ chối, tự cô lập trên nhánh hai block. Giả định tin cậy mà những người ủng hộ BIP-110 đang đặt ra ở đây rất mong manh. Họ tin rằng một soft fork có thể được kích hoạt mà không cần sự hậu thuẫn của phần lớn hashrate, chỉ dựa vào ngưỡng 55% signaling. Nhưng thực tế vận hành của mạng lưới Bitcoin không vận hành theo con số trừu tượng đó. Lịch sử giao dịch và thanh khoản do chuỗi chính tạo ra trong 8 giờ 45 phút không thể bỏ qua. Mỗi khối mới trên chuỗi chính gia tăng chi phí cơ hội của việc ở lại nhánh tách rời. Hãy trace lại 59 block mẫu. Block đầu tiên trong cửa sổ signaling bắt đầu tại độ cao 961.632, các node thực thi BIP-110 bắt đầu phân kỳ ngay lập tức. Nhưng các thợ đào không bị phân kỳ bởi thiết kế kỹ thuật — họ bị phân kỳ bởi lợi ích. Hai block OCEAN tạo ra trên nhánh BIP-110 chắc chắn đã tiêu tốn chi phí điện năng đáng kể, nhưng chúng chỉ tồn tại trên một chuỗi mà hầu như không có sàn giao dịch, ví hay nhà cung cấp thanh khoản nào đang quan sát. Về mặt kinh tế, đó là một khoản lỗ thực tế. Điều này dẫn chúng ta đến một câu hỏi quan trọng hơn về cơ chế quản trị phi tập trung. Khi một đề xuất kỹ thuật có lý về mặt ý tưởng nhưng không được các nhóm kinh tế then chốt hỗ trợ, liệu nó có đáng được triển khai không? BIP-110 không phải là một đề xuất tồi về mặt thiết kế. Nó giải quyết một vấn đề có thật: chi phí xử lý giao dịch spam trên mạng Bitcoin đang tăng cao, và việc nhúng dữ liệu tùy ý bằng OP_RETURN đang ngày càng lạm dụng. Nhưng bất kỳ thay đổi đồng thuận nào, dù có giá trị kỹ thuật đến đâu, đều phải được chấp nhận bởi các bên tham gia nắm giữ lợi ích kinh tế cơ bản. Việc không một pool lớn nào bật bit-4 trong 59 block liên tiếp chứng minh rằng sự ủng hộ đó không tồn tại. Trong lịch sử thị trường tiền mã hóa, có một bài học lặp đi lặp lại: các quyết định quản trị không bao giờ được đưa ra qua phiếu bầu trên GitHub. Chúng được đưa ra qua các quyết định thanh khoản, sổ lệnh và block explorer. BIP-110 là một thử nghiệm xã hội về việc liệu một nhóm nhỏ những người vận hành node có thể áp đặt giới hạn lên mạng lưới mà không cần các thợ đào ủng hộ. Câu trả lời đang dần hiện ra trước mắt chúng ta: kết quả 0/59 block signaling không chỉ là một con số. Đó là tuyên bố về quyền lực. Technical debt ở đây chính là cơ chế signaling kéo dài 2.016 block. Nó kéo dài phe cánh của đề xuất trong trạng thái lấp lửng, khiến 1.957 block còn lại của cửa sổ về cơ bản trở thành một lãng phí cơ hội cho việc điều phối nâng cấp thực sự. Một cơ chế signaling tốt nên nhanh chóng phản ánh thực tế chấp nhận, để mạng lưới có thể chuyển sang các vấn đề cấp bách hơn. Thay vào đó, Bitcoin đang phải duy trì một nhánh phụ hai block đã chết từ 8 giờ trước như một lời nhắc nhở rằng không phải mọi đề xuất có tài liệu kỹ thuật tốt đều xứng đáng được kích hoạt. Còn về những người ủng hộ BIP-110, họ có thể rút ra một bài học quý giá: đừng bao giờ tin rằng thiết kế giao thức của bạn đủ thuyết phục để thay đổi hành vi của các nhóm kinh tế. Trong năm 2017, UASF đã đe dọa tạo ra một cứu cánh cho việc mở rộng block, nhưng nó hoạt động vì có sự hậu thuẫn của các sàn giao dịch lớn và quỹ đầu tư đang lo sợ về một cuộc chiến kéo dài. BIP-110 thiếu yếu tố đó. Không có sàn giao dịch nào coi nhánh BIP-110 là một mối đe dọa đáng để phải phát hành hướng dẫn khẩn cấp cho người dùng. Không một quỹ đầu tư nào phải đóng băng rút tiền vì lo sợ mất thanh khoản. Sự thờ ơ đó là điều làm cho BIP-110 chết một cách thầm lặng, nhưng cũng là bằng chứng rõ ràng nhất về việc nó thiếu sự hợp pháp về mặt kinh tế. Sự chia tách ngày hôm qua được chú ý nhiều như một sự kiện kỹ thuật, nhưng ý nghĩa thực sự của nó nằm ở sự thờ ơ. Trong 8 giờ 45 phút mà nhánh BIP-110 không có block mới, mạng lưới Bitcoin chính thống vẫn xử lý hàng nghìn giao dịch, các sàn giao dịch vẫn khớp lệnh, các quỹ vẫn hoạt động. Không có cơn hoảng loạn. Có lẽ, đó là cách mà các tranh cãi về quản trị nên được giải quyết: không phải bằng chiến tranh hashrate, mà bằng khả năng miễn nhiễm của một mạng lưới trưởng thành trước những thay đổi được đề xuất quá vội vàng. Nếu bạn là một trader đang theo dõi sự việc này, dữ liệu on-chain không nói dối rằng cơ hội giao dịch nằm ở chuỗi chính. Nhưng câu hỏi cho những người làm giao thức là: tại thời điểm nào chúng ta thừa nhận BIP-110 đã thất bại, để chuyển hướng cuộc đối thoại thành một đề xuất được đồng thuận rộng rãi hơn? Một đề xuất được thiết kế tốt nhưng không có vị thế xã hội để được kích hoạt thực chất là một đề xuất tồi khi so với việc giữ nguyên hiện trạng. Tôi từng tham gia khá nhiều cuộc tranh luận về các đề xuất nâng cấp giao thức, và giả định tin cậy phổ biến mà các nhà phát triển mắc phải là họ nghĩ rằng một soft fork có thể được kiểm soát từ phía node. Họ quên mất rằng trong một mạng lưới mở, các thợ đào và các nhóm kinh tế có thể phản đối bằng cách đơn giản nhất: bỏ qua. BIP-110 đang bị bỏ qua một cách dứt khoát và rõ ràng nhất từ trước đến nay.