Những gì chúng ta gọi là 'AI boom' – và lý do nó đang bóp nghẹt tương lai phi tập trung

TSMC vừa công bố doanh thu quý 4/2024 đạt 268,8 tỷ USD, tăng 37% so với cùng kỳ. Con số này đến từ đâu? Không phải điện thoại, cũng không phải ô tô. 48% đến từ HPC và AI training – tức là Nvidia, Apple và một số ít tên tuổi khác. Nhưng điều mà báo cáo tài chính không nói: 90% thị phần advanced node (7nm trở xuống) đang nằm trong tay một công ty duy nhất. Và điều đó, theo tôi, đang tạo ra một nghịch lý cho toàn bộ ngành công nghiệp phi tập trung. Hãy nhìn vào bức tranh lớn hơn. Những gì chúng ta gọi là 'cơn sốt AI' thực chất là sự tập trung hóa nguồn cung chip ở mức chưa từng có. Cả thế giới đang phụ thuộc vào một nhà máy duy nhất ở Đài Loan để sản xuất những con chip thông minh nhất. Không chỉ Nvidia – mà cả những dự án blockchain muốn xây dựng phần cứng riêng cho mining, DePIN hay AI agents đều phải xếp hàng chờ đợi. TSMC hiện có backlog kéo dài 12-18 tháng cho các đơn hàng 3nm và CoWoS. Nếu bạn là một startup muốn chạy thử nghiệm chip ASIC cho zk-SNARKs, bạn sẽ phải đợi ít nhất 2 năm và trả trước 50% giá trị hợp đồng. Tôi đã chứng kiến điều này từ năm 2021, khi còn làm cho một giao thức DeFi. Chúng tôi muốn thiết kế một chip chuyên dụng để tăng tốc các phép tính zero-knowledge, nhưng cuối cùng phải từ bỏ vì không thể cạnh tranh với các đơn hàng hàng trăm triệu USD từ Nvidia và Apple. TSMC chỉ ưu tiên những khách hàng lớn nhất – và những khách hàng đó không phải là cộng đồng phi tập trung. Phân tích kỹ thuật cho thấy sự phụ thuộc này đang ngày càng sâu sắc. Nút 3nm (N3) hiện có tỷ lệ tốt 80-85%, nhưng chỉ dành cho Apple A18 Pro và Nvidia H100. Công nghệ đóng gói CoWoS – thứ giúp kết nối nhiều chip nhỏ thành một hệ thống lớn – đang thiếu hụt 20% công suất. TSMC dự kiến tăng gấp đôi công suất CoWoS vào năm 2025, nhưng toàn bộ số đó đã được Nvidia và AMD đặt trước. Điều này có nghĩa là bất kỳ ai muốn xây dựng một hệ thống tính toán phi tập trản với nhiều chip nhỏ đều phải đợi đến ít nhất 2026. Có một góc nhìn phản trực giác ở đây. AI đang thúc đẩy tăng trưởng cho TSMC, nhưng đồng thời nó cũng giết chết sự đa dạng của ngành bán dẫn. Trước đây, các công ty nhỏ có thể đặt hàng tại các xưởng đúc như UMC hoặc GlobalFoundries. Nhưng giờ đây, với nhu cầu về hiệu năng cao cho AI, họ buộc phải chuyển sang TSMC – và bị kẹt trong hàng chờ. Crypto, vốn phụ thuộc vào phần cứng chuyên dụng (ASIC cho Bitcoin, GPU cho Ethereum mining trước đây), đang trở thành nạn nhân đầu tiên của cơn sốt này. Giá chip tăng, thời gian giao hàng kéo dài, và các dự án nhỏ không còn đường để cạnh tranh. Tôi nhớ lại năm 2020, khi DeFi Summer bùng nổ, ai cũng có thể mua GPU và tham gia yield farming. Bây giờ, ngay cả việc mua một card đồ họa tầm trung cũng khó khăn vì Nvidia ưu tiên sản xuất H100 cho các trung tâm dữ liệu. Điều này tạo ra một sự bất bình đẳng mới: những người có vốn lớn có thể tiếp cận công nghệ tốt nhất, còn những người xây dựng vì lý tưởng phi tập trung bị gạt ra ngoài. Liệu có cách nào thoát khỏi vòng luẩn quẩn này không? Tôi nghĩ câu trả lời nằm ở việc thiết kế lại kiến trúc. Thay vì chạy theo cuộc đua vũ trang advanced node, các dự án blockchain nên tập trung vào các giải pháp chạy trên phần cứng thông dụng – như edge computing, ZK-proofs trên CPU, hoặc các thuật toán đồng thuận nhẹ. Điều này không chỉ giảm phụ thuộc vào TSMC mà còn phù hợp với triết lý 'tự trị' – nơi mà bất kỳ ai, với bất kỳ chiếc máy tính nào, cũng có thể tham gia. Những gì chúng ta gọi là 'cơn sốt AI' thực ra đang phơi bày một sự thật khó chịu: công nghệ không tự nhiên phi tập trung. Nó phải được xây dựng có chủ đích. Và nếu chúng ta không hành động ngay, tương lai của Web3 sẽ bị bóp nghẹt bởi chính những con chip mà chúng ta đang phụ thuộc.